De smartphone is tegenwoordig niet meer weg te denken uit de samenleving. Je telefoon staat vol privégegevens. Van je bankapp tot Tinder, van foto’s tot persoonlijke berichtjes. Het zijn gegevens die je liever voor jezelf houdt en waarvan je niet hoopt dat iemand het ooit zal bekijken. Maar wat als je bent aangehouden en je telefoon in beslag is genomen?

Artikel 94 lid 1 van het Wetboek van Strafvordering benoemt dat alle voorwerpen die kunnen helpen om de waarheid aan de dag te brengen in beslaggenomen kunnen worden. Hieronder valt ook jouw smartphone.

In de Nederlandse wet staan geen vereisten waar de politie aan moet voldoen om iemands smartphone te mogen onderzoeken. Voorafgaande rechterlijke toetsing of tussenkomst van de officier van justitie is niet nodig wanneer het onderzoek aan de smartphone maar een beperkte inbreuk maakt op jouw persoonlijke levenssfeer. Er is sprake van een beperkte inbreuk als er maar een aantal bepaalde gegevens worden bekeken.

Maar wat als het onderzoek verder gaat en de politie aan de hand van de gegevens op jouw smartphone bijna een compleet beeld van jouw persoonlijke leven heeft gekregen? Ze kunnen zien wie je vrienden zijn, waar jij je eten bestelt, waar jij bent geweest, wat voor berichtjes jij naar iemand stuurt, maar ook je geloofsovertuiging, je politieke overtuiging, je seksuele voorkeur. Dit maakt zo’n vergaande inbreuk op jouw recht op een privéleven dat de politie niet zomaar zo’n onderzoek aan je telefoon mag verrichten. Hiervoor moet vooraf rechterlijke toetsing plaatsvinden door de rechter-commissaris[1]. Bij deze toets kijkt de rechter of de inbreuk die door het onderzoek op jouw persoonlijke levenssfeer wordt gemaakt, gerechtvaardigd is met het oog op de ernst van het strafbare feit waarvan je wordt verdacht en het belang dat de gegevens op je smartphone kunnen hebben voor de waarheidsvinding. Daarnaast kijkt de rechter-commissaris ook naar hoe ver de inbreuk op jouw privéleven daadwerkelijk zal gaan en of er sprake is van bijzonder gevoelige gegevens. Denk hierbij aan gegevens waaruit jouw etniciteit, politieke opvattingen of geloofsovertuiging blijken. Dit alles neemt de rechter-commissaris mee in zijn beslissing. Pas als hij een machtiging afgeeft, mag de politie jouw telefoon onderzoeken.

Het is wel goed om het verschil te blijven zien tussen een onderzoek aan jouw smartphone met een beperkte inbreuk op jouw persoonlijke levenssfeer en met een verdergaande inbreuk op jouw persoonlijke levenssfeer. Bij een onderzoek met een beperkte inbreuk kan het gaan om identificeren van de gebruiker, het bekijken van de smartphone en daarbij alleen een paar beperkte waarnemingen doen met betrekking tot het feitelijk gebruik van de telefoon op het moment van aanhouding/inbeslagname. Bijvoorbeeld welke contacten er kort van tevoren zijn gelegd via de smartphone. In deze gevallen is er dus geen rechterlijke toetsing noodzakelijk. Het onderzoek van de politie gaat al wel heel snel verder dan dat. Als van tevoren duidelijk is dat de politie door het onderzoek inzicht zal krijgen in bijvoorbeeld locatiegegevens, browsergeschiedenis, foto’s of berichten is er vooraf rechterlijke toetsing nodig.

In bepaalde spoedeisende gevallen kan worden afgezien van voorafgaande toetsing door de rechter bij een verder dan beperkte inbreuk op je recht op privéleven door het onderzoek. Dit kan alleen wanneer er sprake is van een spoedeisend geval en er met het onderzoek echt niet gewacht kan worden op toetsing van de rechter. Het openbaar ministerie moet dit dan wel heel goed motiveren.

Je kan uiteraard ook zelf toestemming geven tot het onderzoeken van jouw telefoon. De politie zal dan waarschijnlijk het onderzoek doen zonder dat daar een toets door de rechter-commissaris aan is voorafgegaan.

Dus wanneer de politie maar een beperkt onderzoek aan jouw telefoon zal verrichten, waaruit alleen gegevens over het feitelijk gebruik rond het moment van aanhouding of alleen om jou te identificeren worden gehaald, hebben zij hiertoe de bevoegdheid. Gaat het onderzoek verder dan dat en kan de politie door het onderzoek foto’s, locatiegegevens, berichten etc. van jou zien, dan is er vooraf een rechterlijke toets vereist. De rechter-commissaris zal dan beslissen of het onderzoek aan jouw smartphone toegestaan is.

[1] Zie Hoge Raad 18 maart 2025, ECLI:NL:HR:2025:409